Er komen in het nieuwe seizoen 2026-2027 weer spelregelwijzigingen aan. Degene waar je mee te maken kunt krijgen leg ik hieronder uit.

1. Nieuwe beoordeling van de schotbeweging

FIBA omschrijft veel preciezer wanneer een speler “in de schotbeweging” is.

Bij een sprongschot begint de schotbeweging wanneer de speler:

• de schouders en de bal omhoog beweegt;
• richting de basket beweegt;
• daadwerkelijk met een schotpoging bezig is.

Bij een drive begint de schotbeweging wanneer de speler:

• de bal verzamelt na de dribbel of na een vangbal in de lucht;
• daarna de beweging naar de basket voortzet.

Belangrijk:

• De speler moet normaal gesproken op de aanvalshelft zijn.
• Een verre worp vanaf de eigen helft telt alleen als schotpoging aan het einde van de schotklok, het kwart of de verlenging.
• Geeft de speler na de fout alsnog een pass? Dan geldt de actie niet meer als schotbeweging.
• Beweegt de speler de bal omhoog, maar van de basket af? Dan geldt dit ook niet als schotbeweging.

FIBA wil hiermee voorkomen dat spelers een normale fout kunstmatig veranderen in een schietfout.

2. De onsportieve fout wordt opgesplitst

Dit is waarschijnlijk de grootste wijziging. De huidige onsportieve fout wordt vervangen door twee soorten fouten:

Disruptive foul (Verstorende fout)

Dit is een fout waarmee een speler het verloop van het spel op een oneerlijke manier onderbreekt, maar zonder zwaar onsportief of gevaarlijk gedrag.

Voorbeelden:

• een tactische fout tijdens een fastbreak zonder echte poging de bal te spelen;
• een fout om aan het einde van een kwart de klok te stoppen;
• contact van achteren of van opzij bij een vrije doorbraak naar de basket.

De straf blijft zwaar:

• bij een niet-schietende speler: twee vrije worpen;
• daarna balbezit op de aanvalshelft;
• bij een rake schotpoging: score plus één vrije worp;
• bij een gemiste schotpoging: twee of drie vrije worpen.

Een disruptive foul telt mee als persoonlijke fout en teamfout. De fout telt echter niet mee voor automatische uitsluiting na twee zware fouten.

Flagrant foul (ernstig onsportieve fout)

Dit is de zwaardere variant. Het gaat bijvoorbeeld om:

• een actie die geen normale basketbalactie is;
• roekeloos, gewelddadig of gevaarlijk contact;
• zeer hard contact, ook bij een poging om de bal te spelen.

De straf is gelijk aan die van de disruptive foul, maar de fout telt wél mee voor uitsluiting.

Een speler wordt uitgesloten na:

• twee flagrant fouls;
• twee technische fouten van categorie 1;
• één flagrant foul en één technische fout van categorie 1.

Let op: de Engelse term “flagrant foul” lijkt op de term uit de NBA, maar FIBA geeft er een eigen definitie aan.

3. Technische fouten krijgen twee categorieën

Technische fout categorie 1

Deze categorie geldt voor zwaarder gedrag, zoals:

• respectloos gedrag tegenover officials of tegenstanders;
• beledigende taal of gebaren;
• uitdagen of provoceren;
• de ogen van een tegenstander afschermen;
• gevaarlijk zwaaien met de ellebogen zonder contact;
• het faken van een fout.

Deze technische fout telt mee voor een mogelijke uitsluiting.

Technische fout categorie 2

Deze categorie geldt voor lichtere of administratieve overtredingen, zoals:

• spelvertraging;
• de bal na een score bewust aanraken;
• een inworp of vrije worp vertragen;
• te laat klaarstaan;
• onnodig aan de ring blijven hangen;
• goaltending door de verdediging bij de laatste vrije worp.

Deze technische fout telt niet mee voor automatische uitsluiting.

Beide categorieën tellen bij een speler wel mee als persoonlijke fout en teamfout.

4. Regels over een tweede dribbel worden duidelijker

Na het beëindigen van een dribbel mag een speler alleen opnieuw dribbelen als hij de controle over de bal heeft verloren doordat:

• hij een schot heeft genomen;
• een tegenstander de bal heeft geraakt;
• de bal na een pass of fumble een andere speler raakt.

Dit lijkt vooral een verduidelijking. FIBA wil verschillen bij de beoordeling van een dubbele dribbel voorkomen.

5. Sokken hoeven niet meer zichtbaar te zijn

Alle spelers moeten nog steeds sokken met dezelfde dominante kleur dragen. De eis dat de sokken zichtbaar moeten zijn, verdwijnt.

Dit voorkomt discussies bij spelers die bijvoorbeeld compressiekleding of beenstukken dragen.

6. Meer vrijheid bij kleuren van de veldlijnen

Niet alle lijnen hoeven voortaan dezelfde kleur te hebben. Er gelden wel voorwaarden:

• alle buitenlijnen moeten dezelfde kleur hebben;
• dezelfde markeringen moeten op beide speelhelften dezelfde kleur hebben;
• de middellijn en middencirkel mogen een andere kleur krijgen;
• alle lijnen moeten duidelijk zichtbaar zijn en voldoende contrast hebben.

Dit geeft organisatoren meer ruimte voor sponsoring en vormgeving.

7. Uitbreiding van de Instant Replay

Bij wedstrijden waar het Instant Replay System beschikbaar is, mogen officials meer situaties bekijken.

Nieuw zijn onder meer:

• in de laatste twee minuten controleren of de bal bij een inworpfout nog in handen van de nemer was;
• goaltending en basket interference controleren na een fout;
• beoordelen of een fout personal, disruptive, flagrant of disqualifying moet zijn;
• een technische fout via de beelden veranderen in een andere soort fout.

Deze mogelijkheden gelden ook voor de Head Coach Challenge. Voor de meeste Nederlandse amateurwedstrijden heeft dit geen praktisch gevolg, omdat daar geen Instant Replay wordt gebruikt.

8. Nieuwe signalen en scoresheetaanduidingen

Scheidsrechters krijgen nieuwe signalen voor:

• spelvertraging;  Strek één arm zijwaarts. Maak met de andere hand twee korte veegbewegingen voor de borst, in de richting van de gestrekte arm.
• disruptive foul;  Steek eerst een gebalde vuist omhoog. Breng de arm omlaag en toon daarna duidelijk twee vingers in een V-vorm naast het hoofd.
• flagrant foul: Dit is de ‘oude’ manier van een opzettelijke fout aangeven. Breng beide armen boven het hoofd een hand vormt een vuist de andere hand pakt de pols van de arm met vuist vast.

Je vindt de nieuwe tekens hier, op pagina 17 en 18.

Op het wedstrijdformulier komen nieuwe codes:

Fouten die meetellen voor uitsluiting worden op het formulier omcirkeld.

De afbeelding bij dit artikel is gemaakt met behulp van AI.